Elke vogel telt dit jaar

De feesten zijn weer achter de rug. Ik ben ze zo goed als heelhuids doorgekomen. Het had verkeerd kunnen aflopen. Want ik sneed mijn duim aan de rand van een potje humus bij het openen van het beleg voor de toastjes die ik moest smeren voor onze gasten. Een voorval dat mijn huisgenoten van ver zagen aankomen. Ik ben nu eenmaal een kluns in dat soort dingen. Maar ik heb het overleefd. Met een belachelijke pleister rond mijn vinger kon ik 2025 uitwuiven en het nieuwe jaar verwelkomen. Samen met een nieuwe challenge om mijn blog mee te spijzen. Welkom in 2026!

Traditie

Ondertussen heb ik mijn eerste vogelwandeling er al op zitten. Het is een gewoonte geworden om op de eerste dag van het jaar op tijd uit mijn bed te sukkelen en in het natuurgebied vlakbij op pad te gaan. Hoewel het weer wat tegenviel – zwaar bewolkt en wat miezer – kon ik toch al wat vogels op mijn jaarlijst zetten. Waaronder ook houtsnip. Die probeer ik elk jaar op dat moment te ontdekken. Gelukt! Ze vloog voor mijn voeten op zoals enkel houtsnippen dat kunnen. Maar lijstjes zullen dit jaar veel minder een rol spelen voor mij. Niet dat ik geen leuke soorten meer ga zoeken of bekijken. Zeker wel. Want ik wil mijn Limburgse en Belgische lijst graag nog wat uitbreiden. Samen met mijn maten.
De focus zal deze keer liggen op een missie om het nuttige aan het aangename te koppelen. Want wees eerlijk. Soorten aankruisen op een lijstje, gewoon om zo veel mogelijk vinkjes te scoren is wel leuk – echt heel leuk – maar heeft op zich weinig waarde. Het is gewoon een vogel die op een bepaald moment op een – vaak onverwachte – bepaalde plek aanwezig was. Dat is het.
Voor alle duidelijkheid. Ik oordeel hier niet over wie dan ook en op welke manier je naar vogels moet kijken. Iedereen die naar vogels kijkt of er mee bezig is, levert een meerwaarde. Of je nu zit te kijken naar een groep mezen op je voedertafel vanachter je keukenraam of je een parelduiker bekijkt door je tele op een ijskoude dijk aan de kust of vogels gaat inventariseren in een natuurgebied in jouw buurt. Elke vogelkijker telt. Maar deze vogelkijker gaat nu echt tellen, vogels tellen.

Merci Simon

Dankzij een inspirerende lezing van Simon Feys kwam ik op het idee om mij volop te smijten op de projecten die in Vlaanderen lopen om te weten te komen hoe het nu juist zit met de toestand van ons vogelwereldje. Zoals je mij ondertussen wel zal kennen ga ik er 200% voor. Met de grote kans dat ik tijdens het jaar moet vaststellen dat ik de lat weer zo hoog heb gelegd, dat ik er vlot onderdoor kan. We zien wel waar we uitkomen.

De keuze aan leuke en boeiende telmogelijkheden is ruim. Maar ik wil ze allemaal wel eens uittesten. WVT, ABV, PTT, BMP, MAS. Aan afkortingen geen gebrek. Ze staan stuk voor stuk voor projecten waar slimme wetenschappers hun hoofd over hebben gebroken om een methode te ontwikkelen die de grootste kans geeft om bruikbare data te genereren. De basis is altijd dezelfde. Vaste methode, door zo veel mogelijk tellers, op zo veel mogelijk locaties die samen een doorsnee zijn van ons landschap en omgeving.
Elk van deze projecten komt dit jaar aan bod. Omdat ik ze wil leren kennen, maar ook om mensen warm te maken voor deze nuttige manier van vogels kijken. Hopelijk kan ik anderen – misschien ook jou – overtuigen om mee te tellen en een bijdrage te leveren aan die data. Want die zijn belangrijk. Om de vinger aan de vogelpols te houden. Maar ook om overheden – lokaal, landelijk en zelfs Europees – te wijzen op soorten die achteruit gaan en hen oplossingen aan te bieden om het tij te keren. Dit is dan weer de rol van grote organisaties zoals Vogelbescherming, Natuurpunt of op internationaal vlak Birdlife International of WWF. Zij zijn blij met de data die jij als ‘bescheiden’ teller aanlevert. Elke bijdrage is een stukje van een grotere en belangrijke puzzel. Op mijn blog kan je mijn deeltje van dit verhaal alvast volgen. Samen met andere vogelavonturen voor dit jaar.

Kerreget

Maar even terugkomen op mijn eerste tocht om vogels te gaan kijken. De eerste vogel voor 2026 hoorde ik al toen ik wakker werd in mijn bed. Iets later vloog hij door mijn tuin: een ekster. Ik zag hem toen ik – deze keer zonder mij te verwonden – mijn boterham aan het smeren was. Bij ons noemen ze dat een ‘kerreget’. Niet ok als je de titel van je blog moet verklaren.

Zoals je kan zien geen foto van een ekster, maar een oude afbeelding. Ik ben namelijk een grote fan van de illustrators en kunstenaars die in oude vogelboeken platen schilderden om de pracht van vogels aan ons te tonen. In mijn kast staan al een heleboel van die oude boeken. Ik kan ze niet laten liggen in stoffige boekenwinkels of op rommelmarkten. Er komen er voortdurend bij. Ze zijn dan ook prachtig. Daarom ga ik mijn blogs van dit jaar zo veel mogelijk met zulke afbeeldingen opfleuren. Als eerbetoon aan deze geweldige artiesten. Zoals in dit geval Archibald Thorburn. De originele uitgave van zijn werk bevat vier delen met 82 kleurplaten. Jammer genoeg heb ik die nog niet in mijn boekenkast staan. Wie weet ooit,…

Waarom was ik blij met deze ekster? Wel, meestal gaat de houtduif met de prijs van eerste vogel van het jaar lopen. Niet dat ik iets tegen houtduiven heb. Maar eksters staan toch iets hoger op mijn favorietenlijstje. Het zijn dan ook prachtige dieren. Als je ze in volle zonlicht kan betrappen, dan vallen hun kleurschakeringen pas echt op. Maar vooral hun intelligentie maakt mij een grote fan. Een bewondering die door veel mensen niet gedeeld wordt. Jammer, want hun beschuldigingen aan de ekster en andere kraaiachtigen is totaal onterecht.

Onschuldig

De mensen die mij al aanspraken over het feit dat die wrede moordenaars al hun vogeltjes in hun tuin hebben verslonden, zijn heel talrijk. Wel, ze hebben allemaal ongelijk. Het verhaal dat eksters systematisch vogelnesten zoeken en de jongen naar binnen spelen is klinkklare onzin. Uiteraard zullen ze wel eens een nestje oppeuzelen, maar dat is eerder de uitzondering dan de regel.

Zo las ik onlangs een artikel in het magazine van Sovon. Toch niet de eerste de beste bron. Daar werd in een artikel over eksters dieper ingegaan op hun voedsel. Het zijn echte generalisten. Naast zaden, bessen en fruit staan er ook insecten, aas, kleine zoogdieren, jonge vogels, eieren en afval op het menu. Ze trekken zelfs hun neus – of snavel, als je die al kan optrekken – niet op voor een lekkere portie hondenpoep. Smakelijk. Vogeltjes staan er toch bij, hoor ik jullie al zeggen. Klopt, maar in welke hoeveelheid?
Uit een Engels onderzoek waar de maaginhoud van heel wat eksters werd onderzocht bleek dat hun jaarrondmenu voor slecht 2% bestaat uit resten van vogels. Daar zat ook aas bij.
In Nederland werd ook een onderzoek uitgevoerd via zichtwaarnemingen en maagonderzoek. Hier werd ontdekt dat hun menu vooral veel insecten en ongewervelden bevatte, alsook vruchten en plantaardig materiaal. Vogeltjes: minder dan 1%.
In Praag werd dan weer een vergelijking onderzocht tussen eksters in steden en die op het platteland. De eksters op de buiten aten vooral ongewervelden. In steden leefden ze vooral van de afval die de inwoners achterlieten. Makkelijke keuken. Van de meer dan 1.000 prooien in de stad werden er twee met jonge vogels gevonden. Op het platteland was de score nul.
Tenslotte was er een onderzoek in een buitenwijk van Parijs waar men het effect van eksters op de vogelbevolking wilde meten. Ook daar was het aantal eksters stevig gestegen. Net als in de meeste steden. Men selecteerde twee zones. In eentje werd een groot deel van de eksters weggevangen. Tot meer dan 40%. In het andere gebied liet met de eksters met rust. Wel, uit tellingen bleek dat het wegvangen van de eksters totaal geen effect had.
Uit een literatuurstudie bleek dan ook nog eens dat in 81% van de onderzochte gevallen kraaiachtigen geen negatieve invloed hebben op het broedsucces van andere soorten. Er is zelfs sprake van een positief effect. Zo is hun alarmerend gedrag bij de aanwezigheid van predators zoals katten of roofvogels voor andere vogels vaak een signaal om hun biezen te pakken.
De stelling dat eksters vogelmoordenaars zijn is dus totaal onwaar. Spread the message.

Eerste ring

Uiteraard gaat er ook nog geringd worden. Hopelijk zelfs meer dan de voorbije jaren. Niet alleen kan ik er weer wat meer tijd voor vrij maken. Maar het enthousiasme van onze kersverse ringer Kristof en onze ringer in wording Thomas werkt aanstekelijk. Vooral tijdens het broedseizoen ga ik zeker actiever worden. Jonge vogels op het nest ringen levert belangrijke en interessante gegevens op. Dus in de spirit van ‘elke vogel telt’ gaan we hier weer aan de slag. Vandaag ging ik voor het eerst dit jaar op pad, samen met Kristof. De eerste vogel die we konden ringen was een buizerd. In een besneeuwd landschap dook hij van zeker 100 meter ver naar de balchatri. Altijd spectaculair om te zien. Verder konden we drie torenvalken vangen, waarvan de laatste al een ring had. Een mannetje dat vorig jaar uit het ei kroop. Via Eddy, onze ringoverste, kreeg ik de melding dat het geen vogel van onze werkgroep was. Dus waar dat ei juist lag is nog even afwachten. Altijd spannend.