Auteur: Crazy Birder

Neen, ik ben niet overleden. Nog springlevend, maar megadruk met mijn ringwerk. Elk jaar beslissen de steenuiltjes, torenvalken en buizerd om net op hetzelfde moment hun jongen op de wereld te zetten. Dus ringen, ringen en nog eens ringen. En hierdoor bleef mijn blog onbeschreven. Vanavond dan toch nog even tijd gevonden om iets te posten.

Algemeen.

Een superbelangrijk project is het tellen en bijhouden van onze “algemene” vogels. De trends van deze soorten geven een goed beeld van de toestand van onze vogelpopulaties. Deze dan ook op gestandaardiseerde wijze tellen is een goede daad die heel wat nuttige info kan leveren. En je leert je soorten op die manier dan ook nog eens goed kennen. Een win-win noemen ze zoiets.

Ook grote lijster hoort bij die ABV (Algemene BroedVogels)

Gebiedskartering.

De meest volledige methode is de volledige gebiedskartering.  Met deze methode gan je alle broedvogels in een gebied proberen te traceren en op kaart zetten. Dit doe je door op een gestandaardiseerde wijze alle waarnemingen te noteren tijdens een aantal bezoeken van jouw gebied. Want dit doe je in een vast gebied dat je zelf kan kiezen. Een gebied bij jou in de buurt is de beste keuze. Dan ben je snel op je locatie. Want de bezoeken moeten heel vroeg worden afgelegd. Vroeg opstaan, je soorten kennen en volhouden zijn de kernwoorden om dit tot een goed einde te brengen.

ABV.

Zowel in Belgie (via Natuurpunt) als in Nederland (via SOVON) zijn er gestandaardiseerde projecten op poten gezet om de Algemene BroedVogels te tellen. Meestal gaat het om vaste punten waar alle soorten die je ziet worden geteld. Dit is een veel minder arbeidsintensieve methode dan de gebiedskartering. En op basis van al deze gegevens kunnen er tegenwoordig heel goed trends worden vastgesteld. Zo draag je je steentje bij aan dit groots opgezette project.

Route tellen.

Een nieuwe methode is het vastleggen van een route. Op waarnemingen.be kan je elke route die je afloopt alle soorten opslaan die je ziet of hoort. Dit doen met een vaste route levert ook heel wat nuttige info op over je gebied. Zelf vind ik deze methode zeker bruikbaar omdat je minder tijd nodig hebt dan bij een volledige gebiedskartering. En volgens mij meer te weten komt dan bij het ABV project. Maar ook hier is de boodschap weer gestandaardiseerd werken (jaren dezelfde route lopen) en volhouden. Want lange reeksen over meerdere jaren zijn pas interessant.

Rietgors op jouw route of in jouw gebied ?

Zoals je merkt keuzes genoeg om met gewone soorten belangrijke gegevens te verzamelen. Vaak zijn deze tellingen belangrijker dan zeldzame soorten. Want het is aan de algemene soorten dat je kan merken of we goed of minder goed bezig zijn. Dus zeker het overwegen waard om jouw steentje bij te dragen aan deze projecten. En het is dan ook nog eens hartstikke plezant.

Foto Erwin Houbrechts

De tip voor dit weekend is heel simpel. Naar buiten en omhoog kijken. Want op dit moment kan overal alles doorkomen. De laatste broedvogels zijn terug, grauwe klauwier en wespendieven duiken het land binnen. Maar ondertussen blijken heel veel soorten op doortocht. En elk weertype levert dan ook weer nieuwe mogelijkheden op.

Het bewijs werd in België geleverd door op nog geen vijf dagen de 6de en 7de kleine geelpootruiter voor ons landje te scoren. En eentje kon ik zelf meepikken. Het is trouwens snel zijn nu, want ze blijven nu niet lang zitten en trekken vaak binnen de korste keren verder. Zo ook bij een grijze strandloper in Nederland. Ook een topsoort.

Arendbuizerd (foto Carine Richerzhagen)

Andere toppers waren in België ralreiger en vooral arendbuizerd (ook in mijn eigen regio). Nederland deed mee met kleinst waterhoen, orpheusspotvogel, vale gier en dwergarend. Waarvan de meeste overtrekkend of kort pleisterend.

Dwergarend (Foto  Gerhard Christenhuis)

Dus locaties meegeven heeft op dit moment weinig zin. De berichten volgen en vooral zelf het veld in. Want wie weet wat er nog allemaal opduikt.

Geen verjaardag of ander leuk feestje. Neen, we gaan het even hebben over de verschillende kalenderjaren bij vogels.

Nieuwjaar.

De eerste dag van het jaar is hierbij bepalend. Een vogel in zijn 1ste kalenderjaar zit in de periode tussen de dag dat hij uit zijn eitje kroop en 31 december van dat jaar. Vanaf de 1ste januari tot 31 december van het jaar daarop zit hij in zijn 2de kalenderjaar. En vanaf 1 januari van het volgende jaar in zijn 3de kalenderjaar en zo verder.

Stormmeeuw in zijn 1ste kalenderjaar (als het nog geen nieuwjaar is geweest).

Rui.

Bij heel wat soorten is dat niet altijd makkelijk te zien. Hun eerste jaar valt nog mee omdat ze dan vaak een juveniel kleed of sporen daarvan dragen. En dit bij de meeste soorten ook voor een groot deel in hun 2de kalenderjaar. Vanaf dan krijgen heel veel soorten een adult verenkleed. Maar sommige soorten kan je wel redelijk goed op leeftijd brengen. Het draait allemaal rond hun rui. Jonge vogels ruien meestal niet alle veren, heel vaak blijven de hand- en armpennen, alle of een deel van de dekveren en de staartveren behouden gedurende hun 1ste jaar en dit tot  het volgende broedseizoen. Maar opgelet, er zijn heel wat verschillende rui-strategiën bij verschillende soorten. Dus dit is niet voor alle vogelsoorten hetzelfde. Bij vogels die er lang over doen om al hun veren te ruien zoals meeuwen of roofvogels (vaak de grotere soorten) kan je door te kijken welke veren horen bij het juveniele kleed en welke er de jaren nadien kwamen de leeftijd bepalen.

Zo kan je bij arenden soms van het 1ste tot zijn 6de jaar bepalen hoe oud hij nu juist is. Je kan er dan ook nog eens het seizoen van het moment bijvoegen en dan wordt de leeftijd nog specifieker. Een arend die in zijn 3de kalenderjaar (afgekort kj.) zit en die je in september op een telpost mocht bewonderen wordt zo een 3de  kj. najaar. Zie je diezelfde vogel in het voorjaar in maart terug over de telpost vliegen (soms heb je heel veel geluk) dan is dat ondertussen een 4de kj voorjaar.

Ringers proberen op die manier trouwens alle vogels die ze ringen op leeftijd te brengen. Ze noteren de leeftijd als 1ste kj, 2de kj en zo verder. Ze hebben dan natuurlijk het voordeel om de vogels iets grondiger te kunnen bekijken omdat ze ze in de hand hebben. Maar wees gerust, makkelijk is het niet. Maar veel oefenen en je krijgt dat ook wel onder de knie (of in dit geval de slagpennen).

In welk jaar zit deze zeearend denk je ?

Ieder heeft zijn voorkeuren en favorieten. En voor mij zijn dat BOP’s. De birdersterm voor Birds Of Prey of in ons eigen moedertaal roofvogels.

Voor veel mensen zijn dit soorten die tot de verbeelding spreken. Krachtige vliegers, toppredators met vaak een doordringende blik. Toonbeeld van kracht en elegantie. Denk maar aan de majestueuze zeearend die met zijn meer dan 2 meter spanwijdte een stevige indruk nalaat aan ieder die hem ziet overzweven. Of de speelse en lichtvleugelige jaagtechniek van een blauwe kiekendief die bijna aan touwtjes lijkt opgehangen als hij over akkerranden of graanvelden zweeft. En zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan met het bewieroken van deze indrukwekkende jagers.

Vervolgd.

Jammer genoeg zijn er nog steeds mensen die deze BOP’s zien als te verdelgen overlast. Het verstoren van nesten, vergiftigen van vogels of zelfs droogweg afknallen blijft schering en inslag. Gelukkig minder frequent dan vroeger. Maar ik vrees dat wat we zien of gemeld krijgen nog altijd maar een topje van de ijsberg is. Onbegrijpelijk dat er nog steeds mensen rondlopen met het idee dat ze de plicht hebben om de natuur te vrijwaren van alles wat andere dieren eet. Wraakroepend en vooral zeer frustrerend. Gelukkig is er bij de meerderheid van de mensen het besef dat deze vogels meer dan hun nut bewijzen in de natuur.

Vergiftigde Amerikaanse zeearend.

Potter.

En dan heb je de andere kant van de medaille. Als je populair wordt zijn er mensen die je heel graag willen bezitten. De Harry Potter gekte van een tijd geleden gaf het houden van roofvogels, in dat geval vooral uilen, een boost. En de wetgeving helpt niet echt mee om dit te voorkomen. Een soepelere en vooral ongecontroleerde wetgeving geeft iedereen die dat wil de kans om een roofvogel in huis te halen. Of je daar nu iets van kent of niet. Meestal met een zielig verblijf of zelfs de dood van het beestje als eindpunt.

Vandaag las ik met genoegen in de krant dat met in Antwerpen als eerste stad de moed heeft om het vertonen van roofvogels op evenementen te verbieden. Geen macho’s meer die met een uil of valk op hun hand door de straten paraderen. En geen shows meer met vastgebonden roofvogels die mensen en veelal kinderen de verkeerde boodschap geven dat dit normaal is.

Roofvogels horen daar niet thuis. Slechtvalken moeten naar eigen goeddunken aan topsnelheden achter hun prooien kunnen jagen. Buizerd moeten hoog cirkelend op de thermiek hun territorium overzien. Boomvalken moeten als flitsende boemerangs libellen uit de lucht plukken. Sperwers moeten als snelle jagers door je tuin flitsen. Dat is wat ze horen te doen. En niet dagenlang op een blok hout zitten om af en toe even een paar tiental meter naar een uitgestrekte hand te vliegen. Zeker weten.

De sierlijke blauwe kiek.

Gewoon naar vogels kijken en ze determineren is super. Maar als je reeksen kan maken met jouw waarnemingen dan wordt het nog een stuk interessanter. Want meten is weten.

Streeplijst.

Een heel nuttige en makkelijke manier om op een gestandaardiseerde manier jouw gegevens te bewaren is via streeplijsten. De bedoeling is om bij een bezoek aan een gebied nadien alle soorten die je hebt gezien op een lijst in te vullen. Vroeger heb ik nog rondgelopen met blanco lijstjes met alle soorten erop. Die ik dan in het veld invulde. Thuis staat er nog een stoffig kaftje met een heleboel van die veldlijsten. Maar nu gaat alles wel wat sneller, gemakkelijker en vooral digitaal. De tijd staat niet stil.

Je vindt deze tool onder waarnemingen invoeren – streeplijst.

Op deze pagina kies je eerst het gebied dat je hebt bezocht. Daarna vul je een aantal vaste vakjes in waaronder de start- en eindtijd van je bezoek. Per soort die je gezien hebt vul je het aantal in (of 1 als je de soort gezien hebt maar niet geteld), kleed of leeftijd, gedrag en telmethode. Als dit voor alle waarnemingen gelijk is kan je bovenaan dit al vastleggen. De meest waardevolle lijst kan je opmaken door alle soorten te noteren. Met hun aantallen en gedrag. Dit levert een schat aan informatie op.

Nul stuks.

Nulwaarnemingen zijn ook heel belangrijk. Daarmee wil ik zeggen soorten die er niet zaten. Het is dus belangrijk dat als je met een streeplijst werkt je alle soorten die je ziet noteert. Daardoor kunnen we zien welke soorten er wel of niet zaten. Je kan in het veld alle waarnemingen opslaan en daarna via streeplijst eventueel verder aanvullen.

Als je dit bijvoorbeeld voor je local patch consequent zou doen dan krijg je een heel mooi overzicht van welke soorten je er gezien hebt. Je kan er op termijn zelfs trends uit halen en ook een redelijk zicht krijgen op de broedvogels, wintergasten en doortrekkers die jouw local patch bezoeken. Boeiend, nuttig en vooral superleuk.

Voorbeeld van een streeplijst.

Kleine geelpootruiter (foto Silas Morreeuw)

De ster van deze week dook gisterenavond op in de Kalkense Meersen te Uitbergen, een kleine geelpootruiter. Deze dwaalgast werd nog maar een paar keer gezien in België. Dus hij (of zij) kan dan ook op heel wat belangstelling rekenen.

Ondertussen loopt de trek stilletjes verder. Dagen met de juiste omstandigheden leveren vaak heel wat leuke soorten op. Vooral de roofvogels blijken populair. Zwarte en rode wouwen blijven doorkomen. En ook de wespendieven zijn op komst. De voorbije dagen werden er heel wat gezien, overtrekkend. En in Nederland zetten ze een mooi rijtje neer met aasgier, slangenarend, schreeuwarend en grijze wouw. Alles op één dag. Ik heb hier jaren over moeten doen. En ook de jaarlijkse roodpootvalken zijn weer netjes op post.

Wouwaap (eigen foto)

Er werden ook enkele bijeneters gespot. En op de klassieke plekken zaten weer heel kort morinelplevieren. Wat de broedvogels betreft zijn er weer een aantal terug in het land. Wouwaap, grote karekiet, spotvogel en bosrietzanger laten hun al zien of horen.

En in Nederland zat de ganse week een zwarte zeekoet in de jachthaven van Terschellingen. Een beestje dat je ook niet elke week kan bewonderen.

Zwarte zeekoet (foto Thijs Schipper)

Foto Dominique Duyck

Je kan ze vanaf nu tegenkomen. Juveniele vogels. Hiermee bedoelen we vogels die nog niet zo lang geleden hun eischaal achter zich gelaten hebben. En waaraan je dit duidelijk kan zien. Niet te verwarren met nestjongen. Want die zitten nog knus bij elkaar in hun nestje te wachten tot vader of moeder hun voedsel brengt. We noemen dat stadium nestblijvers.

Donsjongen.

Vogels die echter dadelijk de wijde wereld intrekken noemen we dan weer nestvlieders. En deze krijgen niet dadelijk veren. Want dat zou in hun krappe eitjes wel heel ongemakkelijk zijn. Neen, de natuur voorziet ze van een donzig pakje dat hun dan ook vaak heel schattig maakt. Maar weet dat ze vanaf dag één aan een harde strijd beginnen om te overleven. Soorten met donsjongen zijn bijvoorbeeld eenden en steltlopers.

Juveniele kluut, donsjong. (foto Pierre Nowosad)

Uitgevlogen.

Bij nestblijvers spreken we over vogels in juveniel kleed zodra ze hun nest verlaten. Omdat je dan nog duidelijk kan zien dat het om zeer jonge vogels gaat noemen we ze juvenielen. Vaak zie je nog donsveertjes, vooral op hun kop. En hun verenkleed is dikwijls heel anders dan bij adulte of volwassen vogels. Zo krijgen roodborsten pas hun rode borst tegen de winter. Dit heeft een goede reden. Want het zijn agressieve kereltjes die roodborsten die vaak op vredige kerstkaarten worden afgebeeld. Ze vallen dan ook alles wat rood is furieus aan. Zelfs bolletjes rode wol durven ze te lijf gaan. Als hun jongen vanaf het begin die rode borst hadden zouden ze alles behalve veilig zijn.

Juveniele roodborst (foto Christian Legrand)

Verwarring.

Vogels in juveniel kleed zorgen vaak voor verwarring bij vogelkijkers. Ze voldoen dan ook niet aan de kenmerken die we op onze harde schijf hebben opgeslagen. En dus denken we dat we een andere soort in ons kijkerbeeld hebben. Tot we beseffen dat er momenteel overal jong leven uit het nest hipt. En begint rond te vliegen. Dus even de knop op “kan ook een juveniel zijn” zetten. En dan kunnen we er weer tegenaan. En vergeet natuurlijk ook niet bij je waarneming te vermelden dat je een juveniele vogel hebt gezien. Want dat is toch zomaar eventjes een broedcode 11. Extra waarde voor jouw waarnemingen.

Juveniele merel (foto Luc Clarysse)

Vogels hebben de vervelende gewoonte om te gaan vliegen. Meestal op het moment dat ik ze graag had willen bekijken. Zo hadden we dan ook al de raad gegeven om als je een vogel ziet deze eerst zo lang mogelijk te bekijken. Want je vogelgids uit je rugzak nemen en er even in bladeren is soms voldoende om je geliefkoosde onderwerp kwijt te spelen. Daarom ga ik ook graag in groep vogels kijken want dan kan je altijd afspreken dat iemand het beestje in de kijker houdt of volgt als hij wegvliegt terwijl de rest notities neemt of al kan opzoeken over welke soort het gaat.

Dip.

Maar het wordt nog frustrerender als je na een behoorlijke inspanning of rit tot de vaststelling komt dat die bepaalde zeldzame dwaalgast het nodig vond om te vertrekken voor jij er was. Vooral een fenomeen dat twitchers die al eens een lange afstand durven rijden om een soort te zien meemaken. En zo een misser noemen ze dan een dip. Afgeleid van het Engelse woord dippen (niet verwarren met de Engelse naam voor een waterspreeuw).

In Engeland kan je dus een dipper dippen.

Lege paal.

Legendarische dip’s van mij is die van een giervalk die werd ontdekt in het noorden van Nederland. Een trip van iets meer dan 300 km voor mij. ’s Morgens bij dag en dauw vertrekken om na goed 3 uur rijden aan te komen met zicht op een weide met een lege weidepaal waar de majestueuze valk de dag ervoor nog had opgezeten. Op zo’n momenten kan het zijn dat je jezelf even afvraagt of je wel de juiste hobby hebt gekozen. Tot er even later bij een opkomende zon een paartje grutto’s even opvliegen en fanatiek een showtje weggeven boven het met dauw bedekte weiland. Dan ben je weer zeker. Vogels kijken is een super hobby. Zelfs met af en toe een stevige dip.

Het is duidelijk dat de griel een rare kwast is. Het gaat om de enige vertegenwoordiger van deze groep in Europa. Op andere continenten kan je wel andere soorten tegenkomen. Maar die blijven meestal aan hun kant van de grote waters.

Door de grote kop met in verhouding heel grote ogen die dan nog eens knalgeel zijn zal je deze soort niet snel verwisselen met iets anders. Eigenlijk is het een speciale verschijning die zijn gelijke niet echt kent bij ons. Zijn kenmerkend gedrag van stokstijf te blijven staan of gehurkt te gaan zitten doen daar nog een schepje bovenop.

De griel broedt ten zuiden en oosten van onze regio. En komt dan hier ook tot op heden enkel voor als dwaalgast. In Nederland was het ooit een broedvogel in de duinstreken. Maar dat is al heel lang geleden. Er zou in 1957 nog een laatste melding van een broedgeval zijn. In België en ook Duitsland was hij toen al lang verdwenen.

Hij is vooral in de schemering en ’s nachts actief (daarom die grote ogen). En dan kunnen ze vrij luidruchtig zijn met geluiden zoals een klaaglijk kuur-lie of kei-juu of een vibrerend scholekster-achtig puuie-wie-wie en een luid herhaald koerr-ie. 

Zelf had ik het geluk om een aantal jaar geleden eentje te mogen bewonderen vlak in mijn buurt. Het beestje had de bewerkte akkers verkeerdelijk ingeschat als een wijdse steppe. En liet zich zittend een hele tijd mooi bekijken. Een schitterende ervaring.

“Mijn” griel, in de schemering.

Als vogelkijker loop je niet alleen rond met je verrekijker en tele. Neen, de laatste jaren hebben heel wat mensen deze boeiende hobby ontdekt. En er bestaan dan ook al jaren heel wat verenigingen waar je je ei kwijt kan (wel passend bij deze post).

Vogelwerkgroepen.

In België zijn er op regionaal gebied heel wat vogelwerkgroepen actief. Elk met zijn eigen specifieke werking. Maar één ding hebben ze gemeen, vogelkijkers samen brengen. Zo hebben wij een klein maar actief groepje in onze regio. En jaarlijks organiseren wij een avond waar een aantal leuke projecten van het voorbije jaar uit de doeken worden gedaan. We hebben zelfs een heuse wisseltrofee, de Houten Freek. Die gaat elk jaar naar de persoon die de leukste of beste waarneming kan voorleggen. Dit jaar ging deze naar de ontdekker van een mannetje witkopgors in een mooi akkergebiedje.

Witkopgors (foto Hugo De Bruycker)

Clubje.

Maar ik ben er heel zeker van dat er ook bij jou in de buurt een clubje actief bezig is met vogels kijken. Even zoeken op internet en je zal ze wel ontdekken. Heel vaak zijn ze ook actief bezig met bepaalde projecten. Dikwijls rond soorten die in hun regio nog voorkomen en elders minder. Bij ons is dat bijvoorbeeld de grauwe gors. Maar ze leggen hun eigen focus bij onderwerpen of soorten waar de leden interesse in hebben. Zo kan je aansluiten met mensen die bezig zijn met bijvoorbeeld roofvogels, ringwerk, trektellen en zo kan ik nog even doorgaan. Ook werken ze heel vaak mee aan nationale of zelfs internationale projecten. Je kan er zeker van zijn dat er wel ergens iets wordt georganiseerd waar jij je door aangesproken voelt.

Koffer.

Een activiteit die bij elke werkgroep terugkomt zijn uitstappen. Niets leuker dan samen op pad om vogels te gaan kijken. In een gebied dichtbij of verder weg. En soms zelfs nog verder en voor meerdere dagen. Zo gingen wij met onze werkgroep al naar Texel (is voor ons ook een verre reis), Lauwersmeer, Brenne, Camargue, Falsterbo, Hongarije, Extremadura, Bulgarije, Tanzania (jazeker). Allemaal schitterende trips waar ik stuk voor stuk een heel lang verhaal kan over vertellen (maar dat is voor later) en met legendarische herinneringen. Zowel wat betreft de schitterende soorten die we zagen als de hilarische anekdotes die we meemaakten.

Red and yellow barbet stond op ons Tanzaniaanse lijstje.

Gewoon doen.

Duizenden redenen om lid te worden van een vogelwerkgroep. Ook als je nog maar een beginner bent. Eigenlijk moet je dit dan zeker doen. Want je gaat niet alleen op heel korte tijd heel veel bijleren. Maar je gaat aangestoken worden door het enthousiasme van de rest van de club. Zoek vandaag nog een werkgroep in jouw buurt en stuur ze een mailtje om lid te worden of zet hun eerstvolgende activiteit in je agenda.

https://www.natuurpunt.be/pagina/vogelwerkgroepen

https://www.sovon.nl/nl/vogelwerkgroepen